Bỏ qua đến nội dung chính

Chúc mừng Ngày Nhà giáo Việt NamCùng bé gửi lời cảm ơn đến thầy cô.

Tâm lý & Cảm xúc

Dấu hiệu tự kỷ ở trẻ nhỏ và cách hỗ trợ con từ sớm

Số lượt hiển thị gồm mốc minh họa và các lượt phát sinh sau đó.

Chia sẻ lên Facebook
Dấu hiệu tự kỷ ở trẻ nhỏ và cách hỗ trợ con từ sớm

Hai bé cùng tuổi có thể giao tiếp rất khác nhau. Khi thấy xe buýt đi qua, một bé chỉ ra cửa rồi quay lại xem ba có nhìn thấy cùng mình không. Bé kia ít dùng cử chỉ để rủ ba cùng chú ý, dù đã biết gọi tên nhiều đồ vật. Sự khác biệt đáng tìm hiểu nằm ở cách con giao tiếp qua lại trong sinh hoạt, bên cạnh số từ con nói được.

Vì sao gọi là phổ tự kỷ

Rối loạn phổ tự kỷ là một tình trạng phát triển thần kinh. Từ “phổ” nói đến sự đa dạng giữa các trẻ. Một bé có thể kể rất nhiều về chủ đề mình thích nhưng gặp khó khăn khi trò chuyện qua lại. Bé khác dùng cử chỉ, tranh hoặc thiết bị để giao tiếp và cần thêm trợ giúp trong sinh hoạt. Nhu cầu hỗ trợ cũng có thể thay đổi theo môi trường và theo thời gian.

Hai nhóm đặc điểm cần nhìn cùng nhau

Nhóm thứ nhất liên quan đến giao tiếp và tương tác xã hội. Chẳng hạn, trẻ ít phối hợp cử chỉ, nét mặt và lời nói khi muốn người khác chú ý, hoặc gặp khó khăn khi đáp lại và duy trì lượt chơi. Một ví dụ dễ quan sát là sự khác nhau giữa chỉ tay để xin món đồ và chỉ tay để rủ người khác cùng nhìn một thứ thú vị.

Nhóm thứ hai gồm các hành vi hoặc sở thích lặp lại, nhu cầu giữ nếp quen hoặc phản ứng giác quan khác biệt. Có bé lặp lại lời đã nghe, khó chịu khi phải đổi đường đến lớp hoặc thấy tiếng máy sấy quá lớn. Ý nghĩa của một hành vi phụ thuộc vào toàn bộ quá trình phát triển của trẻ. Chẳng hạn, xếp đồ chơi thành hàng trong một buổi chơi cung cấp rất ít thông tin nếu đứng riêng.

Quan sát theo tuổi và tình huống

Dùng các ví dụ dưới đây để ghi lại điều ba mẹ thật sự nhìn thấy. Mốc phát triển giúp định hướng trao đổi với bác sĩ. Chuyên gia sẽ xem xét cả bối cảnh và những kỹ năng khác của con.

Chậm nói và khó khăn giao tiếp khác nhau ở đâu

Chậm nói mô tả một khó khăn về phát triển lời nói hoặc ngôn ngữ. Có bé nói ít nhưng vẫn kéo ba lại, đưa món đồ cho ba xem hoặc chơi luân phiên bằng cử chỉ. Có bé nói thành câu nhưng khó nhận ra khi người nghe muốn đổi chủ đề, khó kể chuyện qua lại hoặc ít chia sẻ điều mình thích. Lượng từ và cách dùng ngôn ngữ trong tương tác là hai điều cần quan sát riêng.

Trẻ tự kỷ có thể nói ít hoặc có vốn từ phong phú. Việc con nhìn vào mắt, cười với người quen hay có lúc chơi với bạn cũng chỉ là một phần của bức tranh. Khi đánh giá, chuyên gia xem cả hai nhóm đặc điểm và cân nhắc các khả năng khác, như khó khăn về nghe, ngôn ngữ hoặc phát triển toàn diện.

Một ghi chú hữu ích có thể là: “Khi cô gọi tên trong giờ chơi, con thường tiếp tục chơi. Khi cô đến gần và chỉ vào hộp đồ, con cất đồ vào hộp.” Ghi thêm tình huống ở nhà giúp bác sĩ hiểu điều gì thay đổi theo môi trường.

Khi nào nên đưa con đi đánh giá

Hãy trao đổi với bác sĩ nhi khoa khi ba mẹ nhận thấy con chậm đạt mốc, ít giao tiếp qua lại hoặc thường xuyên gặp trở ngại trong ăn uống, vui chơi hay đi học. Nếu con mất từ từng dùng, mất cử chỉ giao tiếp hoặc mất kỹ năng đã có, hãy đưa con đi khám sớm. Ba mẹ có thể mang theo sổ theo dõi, ví dụ ở nhà và nhận xét của giáo viên.

Sàng lọc dùng câu hỏi hoặc công cụ chuẩn hóa để xem trẻ có cần đánh giá thêm. Đánh giá chuyên sâu xem lại lịch sử phát triển, quan sát cách con giao tiếp và chơi, đồng thời cân nhắc thính lực, ngôn ngữ và những yếu tố khác. Một bảng hỏi hoặc xét nghiệm máu riêng lẻ không xác định được tự kỷ.

Theo CDC, tự kỷ đôi khi có thể được nhận diện từ 18 tháng hoặc sớm hơn. Khoảng 2 tuổi, chẩn đoán của chuyên gia có kinh nghiệm có thể đáng tin cậy. Học viện Nhi khoa Hoa Kỳ khuyến nghị sàng lọc tự kỷ định kỳ ở 18 và 24 tháng. Đây là các mốc trong hướng dẫn Hoa Kỳ. Khi đã lo về sự phát triển của con, ba mẹ có thể trao đổi với bác sĩ ngay.


Ví dụ thực tế từ nhà và lớp giúp buổi trao đổi đi thẳng vào điều con đang gặp khó khăn.

Trong lúc chờ lịch đánh giá, hãy hỏi bác sĩ về hỗ trợ cho khó khăn đang thấy rõ, chẳng hạn kiểm tra thính lực hoặc đánh giá ngôn ngữ. Việc hỗ trợ những kỹ năng này có thể bắt đầu theo nhu cầu của trẻ.

Hỗ trợ con trong những việc hằng ngày

Cho con một cách để trả lời

Trong lúc chơi, đặt trước mặt con hai món quen và hỏi “Con muốn xe hay bóng?”. Dừng lại để con có thời gian phản hồi. Con có thể nhìn, với tay, chỉ, đưa tranh hoặc nói. Khi hiểu con chọn gì, hãy gọi tên món đó và đưa cho con. Nếu lời nói còn khó, chuyên gia có thể hướng dẫn thêm phương tiện giao tiếp như tranh, ký hiệu hoặc thiết bị. Gia đình có thể dùng chúng cùng với lời nói ngay khi phù hợp.


Một lựa chọn cụ thể tạo cơ hội để con thể hiện điều mình muốn. Ảnh minh họa tạo bằng AI.

Báo trước khi đổi hoạt động

Khi sắp cất đồ chơi để đi tắm, ba mẹ có thể chỉ vào hai hình minh họa và nói “Cất xe, rồi đi tắm”. Nói từng bước, cho con thời gian xử lý và dùng cùng một cách với cô giáo nếu cách đó giúp con. Nếu tiếng ồn làm con quá tải, thử giảm âm lượng hoặc cho con nghỉ ở một góc yên tĩnh.

Cùng chọn một mục tiêu có ích với con

Gia đình, giáo viên và chuyên gia có thể thống nhất một việc cụ thể để luyện, chẳng hạn giúp con báo “con cần nghỉ” khi lớp quá ồn. Quan sát xem con có dùng được cách đó trong nhiều tình huống hơn không, rồi điều chỉnh. Khi cân nhắc một chương trình hỗ trợ, hỏi về mục tiêu, căn cứ và cách theo dõi tiến triển. Hãy trao đổi với bác sĩ trước khi thay đổi chế độ ăn hoặc dùng sản phẩm bổ sung vì lời quảng cáo về tự kỷ.

Tài liệu tham khảo

CDC · Các dấu hiệu và đặc điểm của phổ tự kỷ

CDC · Sàng lọc và đánh giá phổ tự kỷ

NICE · Nhận biết, chuyển khám và chẩn đoán tự kỷ ở trẻ

NICE · Hỗ trợ và chăm sóc trẻ tự kỷ

ASHA · Giao tiếp tăng cường và thay thế

Cảm ơn ba mẹ đã đọc bài!
Khám phá thêm kho tranh tô màu & học liệu miễn phí cho bé nhé.

Ý kiến của ba mẹ (0)

Chưa có bình luận nào. Hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận nhé!

Trang được bảo vệ bởi reCAPTCHA; áp dụng Chính sách quyền riêng tư và Điều khoản của Google.

Bài viết liên quan

Xem tất cả